ΙΣΤΟΡΙΑ

ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΜΑΝΤΖΙΚΕΡΤ: Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΤΕΛΟΥΣ ΤΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ...

Υπάρχουν πολεμικές συγκρούσεις που άσκησαν καθοριστικό ρόλο στα μετέπειτα δρώμενα, αποτελώντας αληθινά ιστορικά ορόσημα. Μία τέτοια σύγκρουση, ήταν και η μάχη του Μαντζικέρτ, η οποία έλαβε χώρα στις 26 Αυγούστου 1071 ανάμεσα στον βυζαντινό στρατό και τους Σελτζούκους Τούρκους.  

Οι βυζαντινοί, υπό τον Ρωμανό Διογένη Δ΄ ηττήθηκαν, ως απόρροια της εσωτερικής προδοσίας και των διασπάσεων, ήττα η οποία επέφερε ως συνέπεια την εδραίωση των Τούρκων στην Μικρά Ασία και την έναρξη της αντίστροφης μετρήσεως πλέον για την βυζαντινή αυτοκρατορία. σηματοδοτώντας μία εμφύλια διαμάχη αλλά και την πολιτική παράλυση της αυτοκρατορίας...

Η ήττα επέφερε τη μόνιμη εγκατάσταση των Σελτζούκων στην καρδιά της Μικράς Ασίας, επισπεύδοντας την κατάρρευση της αυτοκρατορίας, ενώ απετέλεσε το πρόσχημα για την έναρξη των διαβόητων σταυροφοριών, οι οποίες το 1204 προκάλεσαν την άλωση της Κωνσταντινουπόλεως.

Η απαρχή της ήττας επήλθε από τον επικεφαλή της οπισθοφυλακής, Α. Δούκα, όταν διέδωσε ψευδώς ότι ο αυτοκράτορας ηττήθηκε, διατάσσοντας υποχώρηση, εγκαταλείποντας τον Ρωμανό στο πεδίο της μάχης. Η στάση του οφειλόταν στο γεγονός ότι η αριστοκρατία της Κωνσταντινουπόλεως υπονόμευε απροκάλυπτα τον Ρωμανό Διογένη, προτιμώντας την αποτυχία του παρά την εδραίωσή του στον θρόνο. Πρόκειται για τις λεγόμενες "βυζαντινές συνωμοσίες" που μόνο τη... "χρηστοήθεια" των βυζαντινών ευγενών δεν υποδηλώνουν, αποδεικνύοντας ότι η έλλειψη ιδεολογικής συνοχής και πατριωτικής συνειδήσεως (πώς θα μπορούσε να υφίσταται άλλωστε κάτι τέτοιο σε μία πολυεθνική βαβέλ), υπέσκαψε την ίδια την αυτοκρατορία... Ο πολυεθνικός χαρακτήρας της αυτοκρατορίας παράλληλα, επέφερε και τη συγκρότηση στρατού μισθοφορικού και πολυεθνικού, δίχως ομοιογενή συγκρότηση και ουσιαστικούς συνεκτικούς δεσμούς. Αποτελούμενος ο στρατός σε μεγάλο βαθμό από μισθοφορικά στρατεύματα, (Φράγκους, Νορμανδούς, Τούρκους Ούζους και Πετσενέγους) χωρίς κοινή εθνική συνείδηση και πατριωτισμό, γρήγορα υπέστη διάσπαση, αυτομόληση και ρήγματα που επιδείνωσαν οι τάσεις φυγής. 

Επιπροσθέτως, τουρκικά φύλα που πολεμούσαν με τους Βυζαντινούς αυτομόλησαν προς τους Σελτζούκους ομοεθνείς τους πριν και κατά τη διάρκεια της μάχης, αποδυναμώνοντας ακόμη περισσότερο το βυζαντινό στράτευμα.

Στο σημείο αυτό να τονιστεί ότι οι προγενέστερες διοικήσεις της Κωνσταντινουπόλεως είχαν παραμελήσει τους ντόπιους στρατιώτες-αγρότες της Μικράς Ασίας, αντικαθιστώντας τους με απείθαρχους ξένους μισθοφόρους και είχαν υποβαθμίσει/ατονίσει τον θεσμό των Θεμάτων με ό,τι αυτό συνεπαγόταν πρακτικά. Οι μαχητές της υπαίθρου, οι στρατιώτες/αγρότες, υπερασπίζονταν αντίθετα την πατρώα γη, ήσαν ψυχικά και συναισθηματικά δεμένοι με τον γενέθλιο τόπο τους, τη γη στην οποία διαβιούσαν και τους απέφερε δια του μόχθου τους τα προς το ζειν αφ΄ ενός, αφ΄ ετέρου γνώριζαν καλά τις περιοχές και ήσαν ετοιμοπόλεμοι και άμεσα επιστρατεύσιμοι. 

Η ήττα στο Μαντζικέρτ, επέτρεψε στους Σελτζούκους να καταλάβουν ανεμπόδιστα σχεδόν ολόκληρη την εσωτερική Μικρά Ασία μέσα σε λίγα χρόνια, αποστερώντας το Βυζάντιο από την κύρια πηγή στρατολογήσεως στρατευμάτων αλλά και εφοδιασμού του με σιτηρά, απομονώνοντας την Κωνσταντινούπολη... 

Η επιστράτευση ξένων μισθοφόρων, ακόμη και Τούρκων (!) προκειμένου να ικανοποιήσουν οι ευγενείς και δυνατοί τις ηγετικές τους φιλοδοξίες και την αρχομανία τους υποθάλποντας εμφυλίους πολέμους και εσωτερικές διαμάχες, κατακερμάτισε και υπονόμευσε την αυτοκρατορία. Επιπλέον "άνοιξε την όρεξη" στους άξεστους ανατολίτες Σελτζούκους, ανακαλύπτοντας τους θησαυρούς της αυτοκρατορίας και διαπιστώνοντας ότι εκείνοι είναι οι κάτοχοι της δυνάμεως, άρα και της δυνατότητας επιβολής...

Παράλληλα, καθίσταται αντιληπτή η σωτήρια παραίνεση του Γεωργίου Πλήθωνος Γεμιστού, λίγους αιώνες αργότερα, για τη συγκρότηση στρατού με εθνική συνείδηση και κοινή καταγωγή, την επίτευξη αυτάρκειας και την διατήρηση μόνο των εδαφών εκείνων στα οποία διαβιούσαν Έλληνες, προτάσεις με τις οποίες έδινε πνοή ζωής στον ανατέλλοντα Ελληνισμό και ελληνοποιούσε την αυτοκρατορία... 

Η ιστορία διδάσκει, γι΄ αυτό και πρέπει να μελετάται επισταμένως και όχι να αποστηθίζεται, καθώς υπό συγκεκριμένες επαναλαμβανόμενες συνθήκες, καθώς τα πάντα βρίσκονται σε διαρκή ανακύκληση (τα πάντα ρει), παράγονται αντίστοιχα γεγονότα. Και όποιος δεν διδάσκεται από τα γεγονότα της ιστορίας, πέπρωται να τα υποστεί και πάλι...

ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ