Η ΓΟΝΙΜΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΑΠΟΚΡΙΩΝ ΩΣ ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΙΚΟ ΔΡΩΜΕΝΟ ΣΥΜΠΑΘΗΤΙΚΗΣ ΜΑΓΕΙΑΣ...
Σύγχρονοι μελετητές κατέδειξαν ότι το έθιμο αυτό πηγάζει απευθείας από την διονυσιακή λατρεία, σήμερα δεν λείπουν και εκείνοι που αποδίδουν την τελετουργία αυτή σε περιόδους αρχαιότερες και από τον Διόνυσο ακόμη, ανάγοντάς την σε αρχέγονα τελετουργικά δρώμενα της προκατακλυσμιαίας περιόδου, υπερβαίνοντας ακόμη και την περίοδο των ορφικών δοξασιών... Αποτελεί ένα κατάλοιπο των πρωτόγονων γεωργών, ένα υπόλειμμα τοτεμικής λατρείας και νοοτροπίας, τότε που οι άνθρωποι λάτρευαν τα ζώα και τα θεωρούσαν προστάτες τους.
Αργότερα, τα ζώα παραχώρησαν τη θέση τους σε ανθρωπόμορφους θεούς, οι οποίοι συνέχισαν να έχουν κάποιο κτηνώδες χαρακτηριστικό (πόδια, κεφάλι, κέρατα, φτερά) είτε εμφανίζονταν στους ανθρώπους με τη μορφή του ζώου που τους αντιστοιχούσε. Τα ζώα συνέχισαν να κατέχουν λατρευτικό χαρακτήρα και να αποτελούν σύμβολα με αρχετυπική σημασία. Σε ανάλογες τελετές, οι άνθρωποι μεταμφιέζονταν σε ζώα, φορώντας το δέρμα τους και μιμούμενοι τα χαρακτηριστικά τους, επιδιώκοντας την ταύτιση, είτε στα Αρκτεία, είτε σε άλλες μυσταγωγικές τελετές.
Προεξάρχων στη γιορτή και τα έθιμα της Αποκριάς ήταν ο θεός Διόνυσος, γιος του Δία και της Σεμέλης. Οι αρχαίοι του απέδιδαν πολλές ιδιότητες. Δεν ήταν μόνο θεός του κρασιού και του γλεντιού αλλά και θεός του θεάτρου, της γονιμότητας, της θάλασσας, του θανάτου και της αναγεννητικής δυνάμεως της φύσεως. Η λατρεία του ξεκίνησε στη Θράκη και εξαπλώθηκε σταδιακά στον ευρύτερο ελληνικό χώρο.
Τα δρώμενα της αποκριάς έχουν τις ρίζες τους στην αρχαία Ελλάδα και στη λατρεία του Διονύσου κατά την οποία οι άνθρωποι "αποδρούν" από την καθημερινότητα και εξωτερικεύουν τα πάθη τους με τη βοήθεια της μεταμφιέσεως. Αποκριά σημαίνει την αποχή από το κρέας (από+κρέας), που προετοιμάζει τον άνθρωπο ψυχικά και σωματικά για την Ανάσταση. Την αποχή από τη βρώση εμψύχων, την συναντάμε για πρώτη φορά στις πομπές που διεξάγονταν στην αρχαία Ελλάδα κατά τη διάρκεια των Ελευσίνιων Μυστηρίων.
Τα δρώμενα της αποκριάς έχουν τις ρίζες τους στην αρχαία Ελλάδα και στη λατρεία του Διονύσου κατά την οποία οι άνθρωποι "αποδρούν" από την καθημερινότητα και εξωτερικεύουν τα πάθη τους με τη βοήθεια της μεταμφιέσεως. Αποκριά σημαίνει την αποχή από το κρέας (από+κρέας), που προετοιμάζει τον άνθρωπο ψυχικά και σωματικά για την Ανάσταση. Την αποχή από τη βρώση εμψύχων, την συναντάμε για πρώτη φορά στις πομπές που διεξάγονταν στην αρχαία Ελλάδα κατά τη διάρκεια των Ελευσίνιων Μυστηρίων.
Στην αρχαία Ελλάδα από Χειμώνα μέχρι την Άνοιξη γίνονταν προς τιμήν του Διόνυσου οι Διονυσιακές ή Βακχικές γιορτές. Οι οπαδοί του Διονύσου, κατά τις ημέρες των τελετουργιών μεταμφιέζονταν φορώντας δέρματα ζώων, άλειφαν ή κάλυπταν το πρόσωπό τους με διάφορες μάσκες, για να παραμείνει άγνωστη η ταυτότητά τους, στεφανώνονταν με κισσό, το αειθαλές ιερό φυτό του Διόνυσου, και προσπαθούσαν να έχουν τη μορφή Σατύρων, που έμοιαζαν με τράγους.
Στη διάρκεια των διονυσιακών γιορτών οι μαλλιαροί σάτυροι χορευτές μεταμφιεσμένοι, όπως τους βλέπουμε στις παραστάσεις των διαφόρων αρχαίων αγγείων, ξεχύνονταν στους δρόμους και επιδίδονταν στο χορό και στο ποτό με προκλητικές πράξεις και έντονη βωμολοχία. Τραγουδούσαν το «Διθύραμβο», χόρευαν πίνοντας κρασί και το κέφι έφτανε στο κατακόρυφο. Κύριο χαρακτηριστικό αυτών των τελετουργιών ήταν η «προκλητική» συμπεριφορά με τους συμμετέχοντες να επιδίδονται σε τολμηρές πράξεις και να εκφράζονται με βωμολοχίες.
Κύριο στοιχείο των εορτών του Διόνυσου είναι οι μεταμφιέσεις, ο χορός και τα κραδασμιακά κτυπήματα της γης με τα πόδια. Σκοπός των χορών και των μεταμφιέσεων ήταν να εξευμενίσουν τα βλαπτικά πνεύματα και να βοηθήσουν τη γη να βλαστήσει. Οι παράδοξοι χοροί των μεταμφιεσμένων και τα ποδήματά τους παρίσταναν την διέλευση των πνευμάτων της βλαστήσεως, επενεργώντας ως ένα είδος συμπαθητικής "μαγείας", με την έννοια του χειρισμού των δυνάμεων της φύσεως. Ήταν πράξεις της θρησκείας των πρωτόγονων γεωργών, οι οποίοι ζητούσαν με τρόπους μαγείας να ενισχύσουν τη βλάστηση και την καρποφορία της γης, που όλο τον χειμώνα βρίσκεται σε νάρκη, ενώ την Άνοιξη ανασταίνεται, μια και ανοίγει ο καιρός.
Οι άνθρωποι χαίρονταν για το επικείμενο τέλος του Χειμώνα και καλωσόριζαν την Άνοιξη με χορούς και τραγούδια. Φορούσαν μάσκες από φλούδες δέντρων, δέρματα ζώων και κουδούνια, για να βοηθήσουν τη γη να ξυπνήσει από τη χειμερία νάρκη και να βγάλει καρπούς.
Οι βακχευτές ντύνονταν με τραγοτόμαρα, μιμούνταν τους τράγους, τις κατσίκες και τα πρόβατα. Τα ζώα αυτά ασκούσαν σημαντικό ρόλο στη ζωή του ανθρώπου, η αμφίεση σε ζώα- τράγους με κουδούνια αποτελούσε επίσημη πανηγυρική φορεσιά και οι πανηγυριστές παρίσταναν τον τράγο ως στοιχείο γονιμότητας και ευφορίας.
Παράλληλα όμως, η μεταμφίεση αποσκοπούσε στην διακωμώδηση της κοσμοπολιτείας του Κρόνου και της υβριδικής παρακρούσεως στην οποία είχαν επιδοθεί στο απώτατο παρελθόν. Τελέσματα αρχέγονα, που επιζητούν αποσυμβολισμό και αξίζει να εμβαθύνουμε σε αυτά, γιατί μέσα από τη μελέτη τους, αναδεικνύεται το αρχέγονο παρελθόν και οι διαδρομές του ανθρώπου...
Οι βακχευτές ντύνονταν με τραγοτόμαρα, μιμούνταν τους τράγους, τις κατσίκες και τα πρόβατα. Τα ζώα αυτά ασκούσαν σημαντικό ρόλο στη ζωή του ανθρώπου, η αμφίεση σε ζώα- τράγους με κουδούνια αποτελούσε επίσημη πανηγυρική φορεσιά και οι πανηγυριστές παρίσταναν τον τράγο ως στοιχείο γονιμότητας και ευφορίας.
Παράλληλα όμως, η μεταμφίεση αποσκοπούσε στην διακωμώδηση της κοσμοπολιτείας του Κρόνου και της υβριδικής παρακρούσεως στην οποία είχαν επιδοθεί στο απώτατο παρελθόν. Τελέσματα αρχέγονα, που επιζητούν αποσυμβολισμό και αξίζει να εμβαθύνουμε σε αυτά, γιατί μέσα από τη μελέτη τους, αναδεικνύεται το αρχέγονο παρελθόν και οι διαδρομές του ανθρώπου...
ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ
